# Piyasa Kırılganlık Enstrümanı — v1.5 (DONDURULDU) — 2026-07-15

**Belge türü:** Ön-kayıt (pre-registration) ve teknik şartname
**Statü:** Dondurulmuş (v1.0: 2026-07-15; güncel v1.5) — değişiklikler §0 protokolüne tabidir. v1 backtest hükmü: kriterler geçilemedi → canlı yayınsız izleme (§14 v1.5)
**Tarih:** 2026-07-15 (dondurma; v0.1: 2026-07-13; değişiklikler için §14)
**Amaç fonksiyonu:** Ticari değil. Tek ölçüt: gerçeğe en yakın, doğrulanabilir, dürüst sinyal.

---

## 0. Bu Belgenin Statüsü ve Değiştirme Kuralları

Bu belge projenin anayasasıdır. Uygulama (kod) başlamadan önce bu belgedeki tanımlar, eşikler ve protokoller **v1.0 olarak dondurulur**. Dondurma sonrası her değişiklik:

1. Yeni bir versiyon numarası alır (v1.1, v1.2 ...),
2. Gerekçesi `CHANGELOG.md`'ye yazılır,
3. Eski versiyonun ürettiği hiçbir sinyal silinmez veya yeniden hesaplanıp "düzeltilmez".

Temel ilke: **Bir tahmin, ancak sonuç belli olmadan kayda geçmişse tahmindir.** Bu belgenin varlık nedeni, gelecekteki kendimizin (veya kodu yazacak yapay zekânın) eşikleri sonuçlara bakarak ayarlamasını yapısal olarak engellemektir.

---

## 1. Amaç ve Amaç-Dışı

### 1.1 Amaç

ABD hisse senedi piyasasının (birincil evren: S&P 500) sistemik bir çöküşe doğru evrilen 5 aşamalı kaskadın **hangi aşamasında** olduğunu, halka açık verilerle, her gün yeniden üretilebilir şekilde teşhis eden bir enstrüman.

Çıktı: 0–100 arası **Kırılganlık Endeksi** + dört rejimden biri (Sakin / Birikim / Kırılgan / Alarm) + aşama bazlı gösterge paneli.

### 1.2 Amaç-Dışı (bilinçli olarak yapılmayacaklar)

- **Çöküş tarihi tahmini yapılmaz.** LPPLS dahil hiçbir modülün `t_c` çıktısı yayınlanmaz.
- **Al/sat tavsiyesi verilmez.** Çıktı dili her zaman "rejim teşhisi + tarihsel frekans" çerçevesinde kalır.
- **Tetikleyici olay (Aşama 5) modellenmez.** Panel bu aşamayı kalıcı olarak "öngörülemez" etiketiyle gösterir. Bu dürüstlük, enstrümanın imzasıdır.
- Nokta tahmin, kesinlik iddiası, "yaklaşan çöküş" manşeti üretilmez.

### 1.3 Epistemik Konum

Kaynak dokümanın kendi bulguları bağlayıcıdır: kritik yavaşlama (lag-1 otokorelasyon) çöküş öncesi tutarlı sinyal vermez; ML modelleri örneklem dışında Logit'i geçemez; LPPLS parametre hassasiyeti yüksektir. Bu nedenle çekirdek v1 yalnızca **en sağlam, en az varsayımlı göstergelerle** kurulur. Karmaşıklık ancak kanıtla eklenir.

---

## 2. Ön-Kayıtlı Tanımlar

Bu bölümdeki tanımlar backtest başlamadan önce sabitlenmiştir ve sonuçlara bakılarak değiştirilemez.

### 2.1 Çöküş Olayı

> S&P 500 kapanış fiyatının, kendi tüm-zamanlar zirvesinden **≥ %20** düşmesi.

- **Zirve tarihi (P):** Düşüş öncesi en yüksek kapanış günü.
- **Olay onay tarihi:** −%20 eşiğinin ilk aşıldığı gün.
- **Olayın sonu:** Fiyatın önceki zirveyi yeniden aşması. Bu tarihe kadar yeni olay açılmaz (iç içe sayım yok).
- Duyarlılık analizi: eşik %15 ve %25 ile tekrarlanır ve raporlanır; ana tanım %20'dir.

Bu tanımla 1980 sonrası referans olay seti: **1987, 2000–02, 2007–09, 2020, 2022.** (Backtest kodu bu listeyi tanımdan türetmek zorundadır; elle liste girilmez.)

### 2.2 Rejimler

Kompozit endeks E ∈ [0, 100] üzerinden:

| Rejim | Aralık |
|---|---|
| Sakin | E < 40 |
| Birikim | 40 ≤ E < 60 |
| Kırılgan | 60 ≤ E < 80 |
| Alarm | E ≥ 80 |

**Histerezis kuralı (asimetrik):** Piyasa riski yavaş birikir, hızlı patlar; kural bu asimetriyi yansıtır. Kırılganlık yönünde rejim **yükselmesi** (örn. Kırılgan → Alarm) ardışık **1 haftalık** gözlemle; rejim **düşmesi** (örn. Alarm → Kırılgan) ardışık **3 haftalık** gözlemle teyit edilir. Duyarlılık: simetrik {1, 2, 3} hafta varyantları da raporlanır. Not: Asimetri tanısal güncellik içindir; akut egzojen krizlerde (Aşama 5) alarmın olay içine düşmesi çerçevenin başarısızlığı olarak yorumlanmaz — Aşama 5 zaten öngörülemez ilan edilmiştir (§1.2).

### 2.3 Sinyal Değerlendirme

- **Gerçek pozitif:** Zirve tarihinden önceki **18 ay** içinde enstrümanın Kırılgan veya Alarm rejimine girmiş ve zirve anında bu rejimlerden birinde olması.
- **Öncü süre:** Zirve tarihi − ilgili Kırılgan/Alarm epizodunun başlangıcı.
- **Yanlış pozitif epizod:** Kırılgan+Alarm'da geçirilen ve başlangıcından itibaren 18 ay içinde çöküş olayı gelmeyen kesintisiz dönem.
- **FP tanımına ek (v1.5):** Bir Kırılgan/Alarm epizodu, içinde bir çöküş zirvesi barındırıyorsa (gerçek pozitif üretiyorsa) FP sayılmaz — FP, çöküşle SONUÇLANMAYAN epizodları ölçer. Devam eden (sağ-sansürlü) epizodlar FP olarak kesinleşmez, 'askıda' raporlanır. TANIMSAL DÜZELTME GEREKÇESİ (v1.5, post-hoc): v1 backtest'inde zirveyi yakalayan 1997-2000 epizodunun lafzen FP sayıldığı görüldü — tanım kendi amacıyla çelişiyordu. Bu değişiklik sonuç görüldükten sonra yapıldığı için kriter 2 HER İKİ tanımla da raporlanır.
- Duyarlılık: 18 aylık pencere 12 ve 24 ay ile tekrarlanır.

### 2.4 Başarı Kriterleri (v1 için, önceden taahhüt edilen)

1. Point-in-time backtest'te referans olayların **en az 4/5'inde** gerçek pozitif, öncü süre ≥ 6 ay olan en az 3 olay.
2. Toplam backtest süresinin **< %25'i** Kırılgan+Alarm rejiminde (sürekli alarm hilesinin engellenmesi).
3. 12 ay ileriye dönük çöküş olasılığı çıktısında Brier skoru, "koşulsuz tarihsel frekans" naif tahmininden düşük.
4. Eşik duyarlılık analizinde sonuçların niteliksel olarak çökmemesi (bkz. §7.4).

Kriterler sağlanamazsa enstrüman yayınlanmaz; bulgular yine de raporlanır. Başarısızlık raporu da bilimsel çıktıdır.

**Önceden ilan edilen en zayıf vaka:** 2020 pandemik çöküşü, egzojen tetikleyicili ve görece ılımlı birikimli yapısı nedeniyle çerçevenin kaçırması en olası olaydır. Bu beyan, sonuçlara bakılmadan, olayın doğasına dayanarak yapılmaktadır ve "4/5" kriterinin gerekçesidir. Backtest 2020'yi yakalarsa bu bir bonus, kaçırırsa öngörülmüş bir sınırdır.

---

## 3. Veri Modeli: Çift Tarih Disiplini

Projenin en kritik mimari kararı. Her gözlem iki tarih taşır:

```
{ seri_id, referans_tarihi, bilgi_tarihi, deger, vintage_kaynagi }
```

- **referans_tarihi:** Verinin ait olduğu dönem (örn. 2007-Q3 kredi/GSYİH).
- **bilgi_tarihi:** Bu değerin piyasa katılımcısı tarafından **gerçekten görülebildiği ilk gün** (yayın tarihi; revizyonlarda ilk yayın değeri kullanılır).

**Mutlak kural:** Backtest'te t günündeki endeks, yalnızca `bilgi_tarihi ≤ t` olan gözlemlerle hesaplanır (as-of merge). Revize edilmiş modern seriyle backtest yapmak yasaktır — bu, sınava cevap anahtarıyla girmektir.

**EKSİK VERİ KURALI:** FRED/ALFRED API'si eksik gözlemleri '.' karakteriyle döndürür. Her ingest adaptörü value == '.' olan satırları filtrelemek zorundadır.

### 3.1 Vintage Kaynakları ve Sınırları

- Makro seriler için birincil kaynak **ALFRED** (FRED vintage arşivi).
- ALFRED vintage kapsamı çoğu seri için 1990'ların ortasına kadar gider. Daha eski dönemler için: yayın takvimi gecikmesi kadar kaydırılmış revize seri kullanılır ve bu dönem raporda **"vintage-yaklaşık"** etiketiyle ayrıştırılır. 1980–1995 sonuçları bu şerhe tabidir; 1995+ dönem birincil kanıt setidir.
- Fiyat serileri (S&P 500 kapanış, tahvil getirileri) revize edilmez → bilgi_tarihi = referans_tarihi + 1 iş günü kabulü yeterlidir.

### 3.2 Yayın Gecikmesi Tablosu (varsayılan bilgi_tarihi kaymaları)

| Seri | Frekans | Varsayılan gecikme |
|---|---|---|
| FINRA margin debt | Aylık | ~3 hafta |
| BIS kredi/GSYİH açığı | Çeyreklik | ~4–5 ay (Faz 0'da BIS yayın arşiviyle doğrulanacak) |
| Shiller CAPE bileşenleri (kazançlar) | Aylık | ~1 ay (kazanç interpolasyon şerhiyle) |
| FRED günlük serileri (spread, faiz, WALCL) | Günlük/Haftalık | 1 iş günü |
| Endeks yoğunlaşması (holdings) | Günlük | 1 iş günü |

Gerçek yayın takvimi Faz 0'da seri seri doğrulanır ve bu tablo güncellenir; doğrulama öncesi backtest çalıştırılmaz.

---

## 4. Gösterge Kayıt Defteri (v1 Çekirdek Seti)

Her gösterge bir "kimlik kartı" ile tanımlanır. Ortak dönüşüm: ham değer → **genişleyen pencereli tarihsel yüzdelik** (expanding percentile, min. 15 yıl ısınma) → 0–100 skor. Yön: yüksek skor = yüksek kırılganlık.

**Geçerlilik penceresi:** Her gösterge, öncesinde skorlanmadığı bir başlangıç tarihi taşır — ya veri yokluğundan ya da göstergenin o dönemde yapısal olarak anlamsız olmasından (rejim kırılması). Geçerlilik dışı dönemde gösterge bloktan düşer ve blok yeniden normalize edilir (§5.1). Ön-kayıtlı pencereler: **4.2 (WALCL) yalnızca 2009+** (QE öncesi Fed bilançosu kırılganlık göstergesi değil, yapısal gürültü kaynağıdır); **2.2 backtest kaynağı (French EW−VW) 1926+, canlı kaynağı (RSP/SPY) 2003+** (v1.3, aşağıdaki not); **1.1 yalnızca 1997+** (FINRA serisi başlangıcı, v1.2, aşağıdaki şerh); **2.1 backtest'te hiç kullanılmaz.**

### Aşama 1 — Kredi ve Kaldıraç

| # | Gösterge | Kaynak / Seri | Frekans | Dönüşüm |
|---|---|---|---|---|
| 1.1 | Margin debt / GSYİH, 12a değişim | FINRA + FRED GDP | Aylık | Yüzdelik |
| 1.2 | Kredi spreadi: Moody's Baa − 10Y hazine (ters) | **Backtest:** FRED aylık `BAA` − `GS10` (BAA 1919+, GS10 1953-04+ → spread 1953+); **Canlı:** FRED `BAA10Y` (günlük, 1986+) | Aylık (backtest) / Günlük (canlı) | Düşük spread = yüksek skor (komplasans ölçümü); ayrıca spreadin dipten dönüş ivmesi ayrı alt-sinyal |
| 1.2b | HY kredi spreadi (ters) — **yalnız-canlı ikincil** | FRED `BAMLH0A0HYM2` | Günlük | 1.2 ile aynı dönüşüm; 2.1 ile aynı statü: backtest'te kullanılmaz, yalnızca canlı panelde gösterilir |
| 1.3 | Kredi/GSYİH açığı (ABD) | BIS credit gap | Çeyreklik | Yüzdelik |

*1.1 şerhi (v1.2):* Geçerlilik penceresi **1997+** (FINRA serisi başlangıcı; NYSE 1959+ ile birleşik ücretsiz temiz kaynak yok). Blok 1997 öncesi BIS ile devam eder, §5.1 yeniden normalize.

*1.1 şerhi (v1.4):* GSYİH paydası güncel vintage (vintage-yaklaşık); revizyon etkisi payda düzeyinde küçük, oran değişimini pay sürer.

*1.2 şerhi:* Spread çöküş **öncesinde** aşırı düşük (komplasans), çöküş **sırasında** yüksektir. Kırılganlık göstergesi olarak düşük-spread yüzdeliği kullanılır; bu tasarım kararı bilinçlidir ve metodoloji sayfasında açıklanır.

*1.2 şerhi (devam):* SERİ DEĞİŞİKLİĞİ GEREKÇESİ (v1.1): ICE BofA lisans kısıtı nedeniyle BAMLH0A0HYM2 Nisan 2026'dan itibaren yalnızca 3 yıllık kayan pencere sunuyor; eski vintage'lar da geriye dönük kesilmiş durumda. 1996-2023 tarihçesi erişilemez olduğundan backtest imkânsız. Baa−10Y aynı kredi komplasans/stres mekanizmasını ölçer ve 1986+dan kesintisiz erişilebilir. Bu değişiklik hiçbir backtest sonucu görülmeden, salt veri erişilebilirliği gerekçesiyle yapılmıştır.

*1.2 şerhi (v1.4):* Kapsam gerekçesi — BAA10Y 1986 başlangıcı + 15 yıl ısınma, 2000 zirvesinde göstergeyi None bırakıyordu; aylık uzun seri bunu çözer. Backtest öncesi, sonuç görülmeden. FİİLİ KAPSAM DÜZELTMESİ: FRED `GS10` 1953-04'te başlar (1919'a giden yalnız `BAA`'dır); spread 1953+, ısınma sonrası ilk skor ~1968 — 1980+ backtest penceresinin ve 2000 olayının tamamı yine de kapsanır.

### Aşama 2 — Yoğunlaşma

| # | Gösterge | Kaynak | Frekans | Dönüşüm |
|---|---|---|---|---|
| 2.1 | S&P 500 ilk-10 hisse ağırlığı | SPY holdings CSV (günlük arşivlenir) | Günlük | Yüzdelik |
| 2.2 | Genişlik: EW−VW getiri farkı (backtest) / EW-CW endeks oranı (canlı) | **Backtest:** Kenneth French Data Library, EW ve VW piyasa getirileri (aylık, 1926+); **Canlı:** RSP/SPY oranı (günlük, 2003+) | Aylık (backtest) / Günlük (canlı) | Backtest: EW−VW 12 aylık kümülatif getiri farkı; Canlı: oranın 12a değişimi. Negatif ıraksama (VW > EW) = dar liderlik = yüksek skor |

*Not:* 2.1 için hayatta kalma yanlılığından arındırılmış point-in-time günlük arşiv ücretsiz katmanda mevcut değildir → **2.1 backtest'ten tamamen dışlanır**, yalnızca canlı panelde çalışır (arşivleme yayın gününden itibaren başlar). Backtest'te yoğunlaşma bloğunu tek başına 2.2 temsil eder. VEKİL GEREKÇESİ (v1.3): S&P resmi EW tarihçesi kurumsal lisanslı; French kütüphanesi EW/VW piyasa getirileri aynı genişlik/dar-liderlik mekanizmasını ölçer, 1926+dan ücretsiz ve akademik standarttır. Bu değişiklik 2000 Dot-com olayını yoğunlaşma sinyaliyle backtest'e geri kazandırır — v1.2'deki 'dürüst bedel' notu geçersizleşti, kaldırıldı. DOĞRULAMA YÜKÜMLÜLÜĞÜ: 2003+ örtüşme döneminde French EW−VW ile RSP/SPY oranının korelasyonu backtest raporunda gösterilecek. bilgi_tarihi = ay sonu + 2 ay (French/CRSP yayın gecikmesi, muhafazakâr); CRSP tarihçeyi güncellemelerde yeniden inşa edebildiğinden seri "vintage-yaklaşık" sınıfındadır.

AMPİRİK NOT (2026-07-15): French verisinde dar liderlik sinyali 2000-03 zirvesinin 9-15 ay öncesinde (1997: −9.6, 1998: −27.7, 1999-03 biten 12a: −27.6) ateşliyor; zirve anında fark pozitife dönmüş (+33, mikro-cap katılımı). Gösterge çakışık değil ÖNCÜ karakterli — §2.3'ün 18 aylık penceresi içinde kalıyor. Altın değer testleri gerçek veriye göre kuruldu.

### Aşama 3 — Akıllı Para Çıkışı

v1'de **temsili gösterge yok.** Insider satış ve kurumsal pozisyon verilerinin point-in-time temiz kaynağı ücretsiz katmanda güvenilir değil. Uydurma bir vekil koymak yerine aşama panelde "v1'de ölçülmüyor" etiketi taşır. (Faz 2 adayı: SEC Form 4 agregasyonu — ancak veri kalitesi kanıtlanmadan girmez.)

### Aşama 4 — Likidite ve Para Politikası

| # | Gösterge | Kaynak / Seri | Frekans | Dönüşüm |
|---|---|---|---|---|
| 4.1 | Getiri eğrisi | FRED `T10Y2Y` | Günlük | Ters çevrilmiş yüzdelik + "eğri tersken VE yeniden dikleşirken" ikili bayrağı |
| 4.2 | Fed bilançosu, 26h değişim | FRED `WALCL` | Haftalık | Daralma hızı yüzdeliği — **geçerlilik: 2009+** |
| 4.3 | Finansal koşullar | FRED `NFCI` | Haftalık | Yüzdelik |
| 4.4 | Enflasyon momentumu | **BLS/FRED `CPIAUCNS` (birincil), ALFRED `CPIAUCSL` (çapraz doğrulama)** | Aylık | 12a manşet enflasyon yüzdeliği + 6a ivme alt-bayrağı |

*4.2 şerhi (v1.4):* Isınma sonucu: ilk skor ~2024-07; 4.2 backtest'te fiilen kapsam dışı, yalnız-canlı karakterde. Isınma kuralı BİLİNÇLİ olarak kısaltılmadı (ön-kayıt disiplini); Blok 4'ü backtest'te 4.1/4.3/4.4 taşır.

*4.4 şerhi (mekanizma):* Enflasyonun kendisi kırılganlık değildir; kırılganlık kanalı, yüksek enflasyon momentumunun merkez bankasının kurtarma kapasitesini kilitlemesidir ("Fed put" devre dışı — 2022'yi 2008'den ayıran dinamik). Bu gösterge dezenflasyonist ve enflasyonist stres rejimlerinin aynı kefeye konmasını engeller. Zorunlu ablasyon: kompozit, 4.4'lü ve 4.4'süz olarak ayrı ayrı raporlanır (§7.4).

*4.4 şerhi (seri tasarımı):* Manşet TÜFE seçilmiştir (çekirdek PCE değil) — sistemik baskıyı üreten, hanelerin yaşadığı ve politik tepkiyi tetikleyen manşet rakamdır; ayrıca vintage derinliği belirleyici üstünlüktedir (ALFRED CPIAUCSL ilk vintage: 1972-07-21, tüm backtest penceresini kapsar; PCE ailesi ilk vintage: 1979+, çekirdek alt seri daha geç). Birincil hesap, mevsimsellikten arındırılmamış `CPIAUCNS` üzerinden yapılır: endeks seviyesi yayın sonrası hiç revize edilmediğinden ve 12 aylık değişim mevsimselliği yapısal olarak nötrlediğinden, point-in-time garanti yalnızca yayın gecikmesi kaydırmasına (~2 hafta) indirgenir. ALFRED CPIAUCSL arşivi çapraz doğrulama katmanıdır.

**BAZ YILI UYARISI:** Ham CPI seviyeleri farklı vintage'larda farklı baz yıllarına sahip olabilir (ör. 1967=100 vs 1982-84=100). Bu yüzden gösterge DAİMA 12 aylık yüzde değişim üzerinden hesaplanır, ham seviye üzerinden değil. ALFRED testinde gözlenen büyük fark (1980-04: 242.8 vs 80.9) çoğunlukla yeniden bazlamadan kaynaklanır, gerçek revizyondan değil.

### Değerleme Katmanı

| # | Gösterge | Kaynak | Frekans | Dönüşüm |
|---|---|---|---|---|
| 5.1 | Shiller CAPE | Yale/Shiller veri seti | Aylık | Yüzdelik |
| 5.2 | BSEYD = Y₁₀ − E/P | FRED `DGS10` + Shiller E/P | Aylık | Yüzdelik; Ziemba eşik yaklaşımı (ortalama + 1σ, kayan) ayrı bayrak |

### İstatistiksel Katman (rejimden bağımsız, saf fiyat)

| # | Gösterge | Girdi | Yöntem |
|---|---|---|---|
| 6.1 | Trendden arındırılmış varyans trendi | S&P 500 günlük kapanış | Gauss çekirdek yumuşatma (bant genişliği ön-kayıtlı: 250 gün; duyarlılık 125/500) → kalıntı varyansı (kayan 250 gün) → varyans serisinde Kendall-τ (kayan 500 gün) |

**Kendall-τ eşiği:** τ > 0.90 **hipotez** statüsündedir (kaynak literatürün örneklem-içi seçimi). Ana skor τ'nun kendisinin yüzdeliğidir; 0.90 eşiği yalnızca ikincil bayrak olarak gösterilir ve duyarlılık 0.80–0.95 aralığında raporlanır.

### Bilinçli Dışarıda Bırakılanlar

- **Lag-1 otokorelasyon (CSD):** Kaynak literatür çalışmadığını gösteriyor → girmiyor.
- **ML sınıflandırıcılar (RF/XGBoost/MLP):** Örneklem dışı üstünlük kanıtı yok, 5 olaylık örneklemde aşırı uyum garantili → girmiyor.
- **SRISK/CoVaR yeniden hesabı:** NYU V-Lab zaten yayınlıyor; kendi hesabımız katma değer üretmez → sitede yalnızca referans bağlantısı.
- **Logit EWS (ülke krizi):** Evren farklı (bankacılık/döviz krizleri), veri maliyeti yüksek → kapsam dışı.

---

## 5. Kompozit Endeks

### 5.1 Birleştirme

1. Tüm göstergeler haftalık ızgaraya as-of merge ile taşınır (her göstergenin o hafta itibarıyla **bilinen** son değeri).
2. Her gösterge 0–100 yüzdelik skora çevrilir.
3. **Blok yapısı:** Aşama 1, Aşama 2, Aşama 4, Değerleme, İstatistiksel = 5 blok. Blok içi eşit ağırlık, bloklar arası eşit ağırlık (her blok %20).
4. Eksik blok veya gösterge (veri yokluğu ya da §4 geçerlilik penceresi dışı): mevcut bileşenler yeniden normalize edilir ve o dönem "kısmi kapsam" bayrağı taşır.

**Eşit ağırlık gerekçesi (ön-kayıtlı):** 5 olaylık örneklemde ağırlık optimizasyonu matematiksel olarak anlamsızdır ve overfitting üretir. Eşit ağırlık, en savunulabilir sıfır-parametre çözümdür. Ağırlık optimizasyonu gelecekte ancak canlı kayıtta ≥ 2 yeni olay biriktiğinde tartışılabilir.

### 5.2 Çıktı Dili

Endeks yanında her zaman şu cümle üretilir:

> "Endeks tarihsel dağılımın %X'lik dilimindedir. Geçmişte bu rejimde geçirilen haftaların %Y'sini 18 ay içinde bir çöküş olayı izlemiştir (N epizod, dönem 19xx–20xx)."

Frekans verisi, olasılık cilası yapılmadan, epizod sayısıyla birlikte verilir. N küçükse (ki küçüktür) bu görünür kalır.

---

## 6. Faz-2 Modülü: LPPLS (Koşullu)

Çekirdek v1'e girmez. Girmesi için ön koşullar:

- Açık kaynak `lppls` (pip) implementasyonu, bilinen tarihsel balonlarda (1987, 2000, 2015-Çin, 2021) yeniden üretim testinden geçer.
- Parametre kutuları ön-kayıtlı: m ∈ [0.1, 0.9], ω ∈ [6, 13], t_c ∈ (t_end, t_end + 60g], fit R² > 0.70.
- **Yayın kuralı:** Yalnızca çoklu-ölçek güven endeksi (pozitif fit oranı) yayınlanır. t_c hiçbir koşulda yayınlanmaz.
- Kompozite girmez; ayrı "deneysel" sekmede, kendi yanlış-pozitif geçmişiyle birlikte gösterilir. Kaynak dokümanın kendi itirafı (parametre gevşekliği, backtest'te %51.7'ye varan drawdown) sayfada alıntılanır.

---

## 7. Backtest Protokolü

### 7.1 Dönem ve Veri

- Ana dönem: 1980-01 → bugün; birincil kanıt penceresi 1995+ (tam vintage).
- Isınma: yüzdelik pencereleri ilk 15 yılı tüketir → skorlu seri ~1995'te başlar; 1980–95 yalnızca ısınma verisidir.

### 7.2 Yürütme Kuralları

1. Tek geçişli, ileri-yönlü simülasyon: her hafta t için yalnızca `bilgi_tarihi ≤ t` verisi.
2. Kod, çöküş olay listesini §2.1 tanımından türetir; elle olay listesi girilemez.
3. Tüm rastgelelik kaynakları sabit tohumlu (seed); iki çalıştırma bit-düzeyinde aynı çıktıyı verir.

### 7.3 Raporlanacak Metrikler

- Olay bazında: yakalandı mı, öncü süre, zirve anındaki rejim.
- Olay bazında aktif blok kapsamı: her referans olayın zirve anında hangi göstergelerin/blokların geçerlilik penceresi içinde olduğu tablo halinde raporlanır.
- Yanlış pozitif epizod listesi (başlangıç, süre, tepe skoru) — gizlenmez, sayfanın kendisi olur.
- Kırılgan+Alarm'da geçirilen toplam süre oranı.
- 12 ay ileriye dönük olay göstergesi üzerinde Brier skoru + kalibrasyon eğrisi; kıyas: koşulsuz tarihsel frekans.
- Gösterge bazında ablasyon: her blok tek tek çıkarılınca sonuç nasıl değişiyor.

### 7.4 Duyarlılık Matrisi (zorunlu)

Şu parametreler tek tek oynatılır ve sonuç tablosu yayınlanır: çöküş eşiği {%15, %20, %25}; değerlendirme penceresi {12, 18, 24 ay}; rejim eşikleri {±5 puan}; histerezis {asimetrik 1/3 (ana), simetrik 1, 2, 3 hafta}; Gauss bant genişliği {125, 250, 500 gün}; Kendall-τ penceresi {250, 500, 750 gün}; kompozit {4.4'lü (ana), 4.4'süz}; 4.1 yeniden-dikleşme kıyası {42, 63, 126 iş günü} (v1.4); 5.2 Ziemba penceresi {60, 120, 240 ay} (v1.4). **Niteliksel çöküş testi:** Ana bulgular (hangi olaylar yakalandı, FP oranının mertebesi) bu varyasyonlarda ayakta kalmıyorsa enstrüman kırılgandır ve yayınlanmaz.

---

## 8. Canlı Kayıt ve Değiştirilemezlik

- Günlük pipeline her çalışmada `signals/YYYY-MM-DD.json` dosyasını repoya commit eder. Git geçmişi zaman damgasıdır; force-push yasağı branch koruması ile teknik olarak kilitlenir.
- Site iki şeridi ayrı gösterir: **"Backtest (v1.0, point-in-time)"** ve **"Canlı kayıt (yayın sonrası)"**. İkisi asla harmanlanmaz.
- **Hata politikası:** Veri kaynağı hatası bulunursa düzeltilmiş seri yeni dosya olarak eklenir (`corrected=true` alanıyla); orijinal sinyal dosyası değişmez. Sitede iki iz de görünür.
- Metodoloji değişikliği = yeni versiyon; eski versiyonun canlı kaydı okunur-yalnız arşive alınır ve grafiklerde kesikli çizgiyle gösterilmeye devam eder.

---

## 9. Yeniden Üretilebilirlik

- `requirements.txt` tam pinli; Python sürümü sabit; Docker imajı opsiyonel ama önerilir.
- Ham veri indirgeleri `data/raw/` altında tarih damgalı arşivlenir (kaynak API'nin geçmişi değiştirmesine karşı sigorta).
- **Altın değer testleri:** Her gösterge için elde/harici kaynaktan doğrulanmış tarihsel değerlere unit test. Örnekler:
  - CAPE, 2000-03 ≈ 43–44 bandı (Shiller verisiyle ±0.5 tolerans),
  - T10Y2Y, 2006-11'de negatif,
  - Kendall-τ, sentetik monoton seride = 1.0; i.i.d. gürültüde ≈ 0,
  - As-of merge: bilgi_tarihi sonrası veri sızıntısını yakalayan kasıtlı-tuzaklı test vakası.
- CI kuralı: testler geçmeden hiçbir sinyal commit'lenmez.

---

## 10. Mimari

```
repo/
├── METHODOLOGY.md          # bu belgenin dondurulmuş hali (v1.0)
├── CHANGELOG.md
├── src/
│   ├── ingest/             # kaynak başına çekici; çift tarih şemasına yazar
│   ├── indicators/         # gösterge = saf fonksiyon(veri, tarih) → skor
│   ├── composite.py
│   ├── regimes.py
│   └── backtest/
├── data/
│   ├── raw/                # tarih damgalı ham arşiv
│   └── vintage/            # ALFRED vintage önbelleği
├── signals/                # günlük JSON, append-only
├── tests/                  # altın değerler + sızıntı tuzakları
└── site/                   # statik (Astro/Next export), signals/ + backtest raporunu okur
```

- **Zamanlama:** GitHub Actions — günlük ingest+skor (piyasa kapanışı sonrası), haftalık kompozit/rejim değerlendirmesi, aylık tam backtest yeniden üretimi (regresyon kontrolü).
- **Sunum:** Statik site, Cloudflare Pages/Vercel. Backend yok, veritabanı yok, kullanıcı hesabı yok. Grafikler `signals/` ve backtest çıktısından derlenir.
- Gerçek-zamanlılık bilinçli olarak yok: göstergelerin doğal frekansı günlük/aylıktır; canlı akış karmaşıklık ekler, doğruluk eklemez.

---

## 11. Faz Planı ve Kabul Kapıları

**Faz 0 — Temel (kod yazılmadan önce):**
Bu belgenin gözden geçirilip v1.0 olarak dondurulması; her veri kaynağının erişim + gerçek yayın gecikmesi doğrulaması; §3.2 tablosunun güncellenmesi; çift tarih şemasının veri modeli olarak kilitlenmesi.
*Kapı:* Tüm v1 serilerine programatik erişim kanıtlandı, gecikmeler belgelendi.

**Faz 1 — Motor:**
Ingest + gösterge fonksiyonları + altın değer testleri + kompozit + rejim mantığı.
*Kapı:* CI yeşil; temiz makinede sıfırdan aynı çıktı.

**Faz 2 — Yargılama:**
Point-in-time backtest + duyarlılık matrisi + rapor.
*Kapı:* §2.4 başarı kriterleri. Geçemezse: yayın yok, başarısızlık raporu var.

**Faz 3 — Yayın:**
Statik site (endeks, aşama paneli, şeffaflık/backtest sayfası, metodoloji sayfaları); ilk canlı sinyal v1.0 etiketiyle commit.
*Kapı:* Sitedeki her sayı kaynağına ve bilgi tarihine kadar tıklanarak izlenebilir.

**Faz 4 — Koşullu genişleme:**
LPPLS deneysel sekmesi (§6 ön koşullarıyla); Aşama-3 vekili araştırması; V-Lab SRISK referans entegrasyonu; **opsiyon piyasası zımni oynaklık çarpıklığı (skew)** — geçmiş varyansın (6.1) aksine geleceğe dönük kuyruk riski fiyatlaması taşır; v1 dışı kalma gerekçesi tarihsel derinlik ve point-in-time opsiyon zinciri maliyetidir, mekanizma değil.

---

## 12. Dürüstlük Beyanı (sitede aynen yayınlanacak metin taslağı)

> Bu enstrüman çöküş tarihi tahmin etmez ve edemez. Yaptığı şey, geçmiş sistemik çöküşlerden önce tekrar tekrar gözlenmiş kırılganlık koşullarının bugün ne ölçüde mevcut olduğunu ölçmektir. Tarihsel örneklem küçüktür (1995 sonrası tam veriyle 4–5 olay); tüm frekans ifadeleri bu küçük örneklemin gölgesinde okunmalıdır. Gösterge yanlış alarm üretir ve üretmiştir; yanlış alarm geçmişimiz bu sitede eksiksiz yayınlanır. Hiçbir içerik yatırım tavsiyesi değildir.

---

## 13. Kararlar ve Açık Sorular

### 13.1 Karara bağlananlar (v0.2)

1. **FINRA margin debt:** Point-in-time vintage arşivi güvenilir düzeyde mevcut değil → gecikme-kaydırma (lag-shifting) kuralı katı biçimde uygulanır (§3.2). *Kapandı.*
2. **BIS kredi açığı takvimi:** Varsayılan gecikme ~4–5 ay olarak güncellendi; Faz 0'da yayın arşivi taramasıyla kesinleştirilecek. *Koşullu kapandı.*
3. **Eşit-ağırlık endeks kaynağı:** Resmi geriye dönük seri ~1990 başlangıçlı; 2003 (lansman) öncesi "vintage-yaklaşık" etiketli; 1990 öncesi sentetik hesap yok (§4). *Kapandı.*
4. **VIX vadeli yapısı:** v1'e girmez — NFCI ile yüksek korelasyon, makro kırılganlıktan çok anlık momentum, 1990 öncesi veri yok. Faz 4 adayı. *Kapandı.*

5. **Enflasyon serisi (v0.3'te kapandı):** Manşet TÜFE seçildi; birincil hesap revize edilmeyen `CPIAUCNS` üzerinden, ALFRED `CPIAUCSL` (ilk vintage 1972-07-21, masabaşı doğrulandı) çapraz kontrol katmanı. Gerekçeler §4/4.4 şerhinde. *Kapandı.*

### 13.2 Açık kalanlar (Faz 0'da karara bağlanacak)

1. **ALFRED erişim değişikliği (yeni, riskli):** St. Louis Fed, Ocak 2026 itibarıyla FRED kullanıcı hesaplarının ALFRED veri/grafiklerine bağlantısını kestiğini duyurdu. Bu değişikliğin **API üzerinden vintage çekimini** kapsayıp kapsamadığı belirsiz. Faz 0'ın ilk işi: fiili API testi; olumsuzsa alternatif vintage kaynağı (Philadelphia Fed Real-Time Data Set) değerlendirilir.
2. **EW endeksi doğrulaması:** Resmi seri başlangıç tarihi ve 2003 öncesi tarihin inşa yöntemi birincil kaynaktan (S&P DJI metodoloji dokümanı) teyit edilecek.
3. **Proje adı ve domain:** Proje adı 'Market Fragility' olarak belirlendi (2026-07-15). Domain kararı ertelendi — yerel kullanım süresince gerekmez.
4. **Ham arşiv boyutu:** data/raw/ günlük pipeline'da birikecek (~5MB/gün mertebesi). Faz 3 öncesi Git LFS veya ayrı arşiv deposu kararı verilecek.
5. **S&P 500 günlük fiyat kaynağı (operasyonel not, v1.2):** Yahoo Finance chart API — lisanssız/sözleşmesiz, kırılma riski var. Yedek yol: Stooq manuel CSV indirme (anti-bot duvarı programatik erişimi engelliyor, tarayıcıyla çalışıyor) veya alternatif ücretsiz kaynak. Kırılırsa adaptör değişir, şema değişmez.
6. **ALFRED vintage GDP'ye geçiş (1.1 paydası) — düşük öncelik.**

---

## 14. Değişiklik Günlüğü

**v1.5 (2026-07-15) — AÇIK ETİKET: backtest sonuçları görüldükten sonra yapılmış tanımsal düzeltme:** §2.3 FP tanımına ek — zirve barındıran (gerçek pozitif üreten) epizod FP sayılmaz; devam eden epizodlar 'askıda'. Gerekçe: 1997-2000 epizodu zirveyi yakalarken lafzen FP sayılıyordu (tanım kendi amacıyla çelişkisi). Post-hoc olduğundan ilgili metrikler her iki tanımla raporlanır. v1 backtest hükmü: kriterler geçilemedi; enstrüman doğrulanmış statüde değil; canlı yayınsız izleme başladı.

**v1.4 (2026-07-15):** Gösterge 1.2 çift kaynaklı: backtest aylık BAA−GS10 spreadi (spread 1953+; ısınma sonrası ilk skor ~1968 — 2000 zirvesindeki None sorunu çözüldü; not: GS10 1953-04'te başladığından "1919+" yalnız BAA için geçerlidir), canlı BAA10Y. 4.2 ısınma sonucu belgelendi (ilk skor ~2024-07; ısınma kuralı bilinçli olarak kısaltılmadı). 1.1 GSYİH paydası vintage-yaklaşık şerhi + ALFRED vintage GDP açık maddesi. §7.4'e 4.1 yeniden-dikleşme ve 5.2 Ziemba penceresi duyarlılıkları eklendi.

**v1.3 (2026-07-15):** Gösterge 2.2 çift kaynaklı yapıldı: backtest kaynağı French EW−VW piyasa getirisi farkı (1926+, aylık; bilgi_tarihi = ay sonu + 2 ay), canlı kaynağı RSP/SPY (2003+). 2000 Dot-com olayı yoğunlaşma sinyaliyle backtest'e geri kazanıldı; v1.2 'dürüst bedel' notu geçersizleşerek kaldırıldı. Doğrulama yükümlülüğü: 2003+ örtüşmede French EW−VW ↔ RSP/SPY korelasyonu backtest raporunda.

**v1.2 (2026-07-15):** 2.2 penceresi 2003+ (EW erişim kısıtı; 2000 olayı yoğunlaşmasız değerlendirilecek — dürüst bedel notu), 1.1 penceresi 1997+ (FINRA başlangıcı), olay bazında blok kapsamı raporu §7.3'e eklendi, Yahoo operasyonel riski §13.2'ye işlendi.

**v1.1 (2026-07-15):** Gösterge 1.2 birincil serisi BAMLH0A0HYM2 → BAA10Y (ICE lisans kısıtı; backtest öncesi, erişilebilirlik gerekçeli değişiklik). HY spread yalnız-canlı ikincile düşürüldü. Ham arşiv boyutu açık sorusu eklendi.

**v1.0 (dondurma, 2026-07-15):** ALFRED API vintage servisi fiili testle doğrulandı (3/3 PASS; ilk vintage 1972-07-21, 667 vintage). Baz yılı uyarısı ve eksik veri kuralı eklendi. Faz 0'ın kritik riski (ALFRED vintage erişimi) kapatıldı; kalan Faz 0 doğrulamaları (FINRA, BIS, Shiller, EW endeksi erişim testleri) ingest katmanı yazılırken tamamlanacak.

**v0.3 (2026-07-14)** — ikinci hakem turu + masabaşı doğrulama:
- §4/4.4: Enflasyon serisi kararı: Manşet TÜFE; birincil girdi `CPIAUCNS` (yayın sonrası revize edilmez, 12a değişim mevsimselliği nötrler), ALFRED `CPIAUCSL` çapraz doğrulama. ALFRED CPIAUCSL ilk vintage 1972-07-21 doğrulandı (tüm backtest penceresini kapsar); PCE ailesi vintage derinliği yetersiz bulundu.
- §11 Faz 4: Opsiyon zımni oynaklık çarpıklığı (skew), geleceğe dönük kuyruk riski fiyatlaması gerekçesiyle aday listesine eklendi.
- §13: ALFRED erişim değişikliği (Ocak 2026 duyurusu) yeni operasyonel risk olarak açıldı; Faz 0'ın ilk maddesi fiili API testi, yedek plan Philadelphia Fed Real-Time Data Set.

**v0.2 (2026-07-14)** — dış hakem değerlendirmesi sonrası:
- §2.2: Simetrik 2 haftalık histerezis → asimetrik kural (yükseliş 1 hafta / düşüş 3 hafta); gerekçe: risk birikiminin ve patlamasının asimetrisi.
- §2.4: 2020, "önceden ilan edilen en zayıf vaka" olarak kayda geçirildi.
- §3.2: BIS gecikmesi ~1 çeyrek → ~4–5 ay.
- §4: "Geçerlilik penceresi" kavramı eklendi; WALCL 2009+ ile sınırlandı (QE öncesi yapısal gürültü riski); 2.1 backtest'ten tamamen dışlandı; EW endeksinin 2003 öncesi geriye dönük inşa tarihi "vintage-yaklaşık" etiketlendi.
- §4: 4.4 Enflasyon momentumu eklendi (mekanizma: merkez bankası kurtarma kapasitesinin kilitlenmesi); zorunlu ablasyonla.
- §7.4: Duyarlılık matrisi asimetrik histerezis varyantları ve 4.4 ablasyonuyla genişletildi.
- §13: Dört açık soru kapatıldı; enflasyon serisi seçimi ve EW doğrulaması yeni açık soru olarak eklendi.

**v0.1 (2026-07-13)** — ilk taslak.

---

*v1.0 olarak 2026-07-15'te donduruldu; güncel sürüm v1.5 (§14). Değişiklikler §0 protokolüne tabidir; tek yetkili değişiklik mercii: proje sahibi.*